الف . حقيقت نماز ، و به عبارت ديگر نماز مظهرچه روح و چه حسى است در بشر و نمايندهء چه حالتى است ؟ نماز مظهر نياز مخلوق به خالق و خضوع مخلوق در برابر خالق و اطاعت مخلوق از خالق است ( 1 ) ، يعنى يك نياز و خضوع و اطاعت تكوينى در همهء موجودات هست كه نمازِ آنهاست : * ( انتم الفقراء الى الله . ان كل من فى السموات و الارض الَّا اتى الرحمن عبداً . يسجد له من فى السموات و من فى الارض . ) * در قرآن ( 2 ) تعبيرات زيادى مىتوان يافت كه مفادش قيام و ركوع و سجود و ذكر موجودات و تسبيح و تحميد و تهليل آنها تكويناً در برابر خالق است ( 3 ) . نماز كه عمل اختيارى و تشريعى است ، مظهر آن حالت تكوينى است . بشر بسيارى از مراحل تكوين را بايد با قدم اراده و اختيار و تشريع طى كند . روى اين جهت است كه فارابى مىگويد : صلَّت السماء بدورانها و الارض برججانها . . . ( 4 ) ب . اهميت نماز ، كه پايه و عمود دين و فاصلهء بين كفر و ايمان و شرط قبول ساير اعمال است ( 5 ) و در اين باب احاديث زياد است . يك دليل اهميت نماز اين است كه در همهء شرايع سابقه بوده . يك دليل ديگر اين است كه « لايسقط به حال » و با شكلهاى مختلف از نشسته و خوابيده و ايماء ادا مىشود . يك دليل ديگر اينكه احترام او واجب و استخفاف به او حرام است . ج . آثار و فوايد نماز . در قرآن مىفرمايد : * ( ان الصلاة تنهى عن

--> ( 1 ) معنى نماز تسليم امر خدا يعنى طريق فطرت است . معنى نماز تسليم راستى و درستى و امانت و عدالت و احسان است . رجوع شود به حديث حضرت رضا در وسائل ، جلد 1 ، صفحهء 210 ، حديث 7 . ( 2 ) رجوع شود به ورقه هاى توحيد تحت عنوان « آيا همهء موجودات عاشق حق مىباشند ؟ » . ( 3 ) رجوع شود به ورقه هاى عبادت تكوينى . ( 4 ) رجوع شود به دفتر 89 ، فصل نماز و دفتر 41 ، نمرهء 94 و به ورقه هاى عشق و جهان . ( 5 ) رجوع شود به ورقه هاى فلسفهء نماز .